เส้นแบ่งคดีอาญา! แค่ไหนเรียก "พยายาม" แค่ไหนเรียก "ความผิดสำเร็จ" เจาะลึกข้อกฎหมายที่ชี้ชะตาบทลงโทษ

ในการพิจารณาคดีอาญาของศาล นอกจากการพิสูจน์ "เจตนา" ในการกระทำความผิดแล้ว อีกหนึ่งจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทนายความและพนักงานอัยการมักจะนำมาต่อสู้กันในชั้นพิจารณาคดีคือ "ขั้นของการกระทำ (Stages of Crime)" ว่าการกระทำของผู้ต้องหาหรือจำเลยนั้น เดินทางไปถึงจุดที่เป็น "ความผิดสำเร็จ" แล้ว หรือหยุดอยู่เพียงแค่ขั้น "พยายามกระทำความผิด"

ในทางกฎหมาย ผลลัพธ์ของคำสองคำนี้จะนำไปสู่สัดส่วนการรับโทษที่แตกต่างกันอย่างมหาศาล บทความนี้จะพาทุกท่านไปเจาะลึกโครงสร้างความรับผิดทางอาญา และทำความเข้าใจถึงเส้นแบ่งบางๆ ระหว่างการตระเตรียมการ การพยายาม และความผิดสำเร็จ พร้อมตัวอย่างที่เกิดขึ้นจริงในศาลเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนที่สุดค่ะ

1. ลำดับขั้นของการกระทำความผิดทางอาญา

ก่อนที่จะไปถึงความผิดสำเร็จ กฎหมายอาญามองพฤติกรรมของมนุษย์ออกเป็นลำดับขั้น หากกระทำไปไม่ถึงขั้นที่กฎหมายเอาผิด ก็จะยังไม่มีความผิด โดยแบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน ดังนี้:

• ขั้นคิด (Thinking): การคิดอยู่ในใจว่าจะทำร้ายใคร กฎหมายไม่ลงโทษ เพราะความคิดยังไม่ได้สร้างความเดือดร้อนให้สังคม

• ขั้นตระเตรียมการ (Preparation): การเตรียมเครื่องมือ หรือไปดักรอ โดยหลักทั่วไปกฎหมายยังไม่ลงโทษ (เว้นแต่คดีร้ายแรงจริงๆ เช่น ตระเตรียมวางเพลิง หรือตระเตรียมกบฏ)

• ขั้นลงมือ (Execution): คือการลงมือทำจริง ซึ่งขั้นตอนนี้เองที่จะถูกแบ่งแยกผลลัพธ์ออกเป็น "พยายาม" หรือ "ความผิดสำเร็จ"

2. ความหมายของ "พยายาม" และ "ความผิดสำเร็จ"

เมื่อผู้กระทำก้าวเข้าสู่ "ขั้นลงมือ" กฎหมายจะเข้ามาเอาผิดทันที โดยพิจารณาจากผลลัพธ์ที่ตามมา ได้แก่:

• ความผิดสำเร็จ (Completed Offense): คือการที่ผู้กระทำได้ "ลงมือ" กระทำไปแล้ว และผลของการกระทำนั้นเกิดขึ้นครบถ้วนสมบูรณ์ตามที่องค์ประกอบกฎหมายบัญญัติไว้

  • ตัวอย่าง: นาย ก. ตั้งใจฆ่า นาย ข. จึงเอาปืนยิงไปที่จุดสำคัญ และนาย ข. เสียชีวิต ผลสำเร็จคือ "ความตาย" ได้เกิดขึ้นแล้ว ถือเป็นความผิดฐานฆ่าผู้อื่นสำเร็จ โทษสูงสุดคือประหารชีวิต หรือจำคุกตลอดชีวิต

• พยายามกระทำความผิด (Attempted Offense): ตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 80 คือการที่ผู้กระทำได้ "ลงมือ" กระทำความผิดไปแล้ว แต่การกระทำนั้น ไม่บรรลุผล (เช่น ยิงแล้วแต่พลาดเป้า หรือกระสุนเฉี่ยวไป) หรือการกระทำนั้น ยังไม่สิ้นสุดลงแต่มีเหตุมาขัดขวางเสียก่อน (เช่น กำลังง้างมีดจะฟัน แต่มีตำรวจวิ่งมาจับตัวไว้ก่อน)

  • ผลทางกฎหมาย: ผู้ที่พยายามกระทำความผิด จะต้องรับโทษ สองในสาม (2/3) ของโทษที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดสำเร็จนั้น ถือเป็นการลดหย่อนโทษลงมาตามสัดส่วนของผลร้ายที่ยังไม่เกิดขึ้นจริง

3. เส้นแบ่งสำคัญ: การ "ลงมือ" ที่ใกล้ชิดต่อผล

จุดชี้ชะตาว่าคดีนั้นศาลจะสั่งยกฟ้อง (เพราะเพิ่งแค่ตระเตรียม) หรือลงโทษ (เพราะถือว่าพยายามแล้ว) คือต้องดูว่าผู้กระทำได้ "ลงมือกระทำความผิด" แล้วหรือไม่ ซึ่งในทางกฎหมาย การลงมือคือพฤติการณ์ที่ "ใกล้ชิดต่อผลสำเร็จ" ของความผิดนั้นมากที่สุด โดยปราศจากอุปสรรคขัดขวาง

ตัวอย่างคดีพยายามฆ่า:

• กรณียังไม่ลงมือ (เป็นแค่การตระเตรียม): นาย ก. โกรธแค้น จึงพกปืนจากบ้าน ขี่รถมอเตอร์ไซค์มาจอดหน้าบ้านนาย ข. แล้วชักปืนออกมาจากเอว แต่ยังไม่ทันได้ยกปืนขึ้นเล็งไปที่นาย ข. การกระทำเช่นนี้ศาลจะมองว่า ยังไม่ใกล้ชิดต่อผลคือความตาย จึงยังไม่ถือเป็นการลงมือฆ่า (ไม่ผิดฐานพยายามฆ่า แต่อาจผิดแค่ พ.ร.บ.อาวุธปืน)

• กรณีลงมือแล้ว (เป็นพยายามฆ่า): แต่วินาทีที่นาย ก. ชักปืนขึ้นมาแล้ว "ยกปืนเล็ง" ไปที่ตัวนาย ข. โดยมีเจตนาจะยิง การกระทำนี้ถือว่าใกล้ชิดต่อความตายแล้ว แม้จะยังไม่ได้ลั่นไก หรือพยายามลั่นไกแล้วแต่ปืนขัดลำกล้อง ศาลก็จะถือว่านาย ก. มีความผิดฐาน "พยายามฆ่าผู้อื่น" ทันทีค่ะ

4. พยายามกระทำความผิดที่ "ไม่สามารถบรรลุผลได้อย่างแน่แท้"

นอกจากมาตรา 80 แล้ว กฎหมายยังมี ป.อ. มาตรา 81 ที่พูดถึงการพยายามกระทำความผิดที่ไม่มีทางสำเร็จได้เลยตั้งแต่ต้น (Impossible Attempt) ไม่ว่าจะเกิดจากปัจจัยของเครื่องมือ หรือปัจจัยของวัตถุที่มุ่งกระทำ

• ตัวอย่าง: นาย ก. แอบเอาปืนไปยิงนาย ข. ที่นอนคลุมโปงอยู่บนเตียง โดยไม่รู้ว่านาย ข. หัวใจวายตายไปตั้งแต่ชั่วโมงที่แล้ว การยิง "ศพ" ไม่มีทางทำให้เกิดความตายซ้ำได้ ศาลจะมองว่าเป็นการพยายามฆ่าที่ไม่สามารถบรรลุผลได้อย่างแน่แท้ ซึ่งกฎหมายกำหนดให้รับโทษเพียง กึ่งหนึ่ง (1/2) ของโทษความผิดสำเร็จค่ะ

5. ตัวอย่างคดีความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ที่มักเกิดความสับสน

การตีความว่าอะไรคือ "ลงมือ" ในคดีลักทรัพย์ เป็นอีกเรื่องที่ทนายความต้องต่อสู้กันอย่างรัดกุม:

• พยายามลักทรัพย์: ล้วงมือเข้าไปในกระเป๋ากางเกงของคนอื่นแล้ว แต่ปรากฏว่าในกระเป๋าไม่มีกระเป๋าสตางค์อยู่เลย ถือว่าลงมือแล้วแต่ไม่บรรลุผล เป็นความผิดฐานพยายามลักทรัพย์

• ลักทรัพย์สำเร็จ: ล้วงกระเป๋าสตางค์ออกมาได้แล้ว แต่อีกฝ่ายรู้ตัวและตะโกนให้คนช่วยจับได้ทันทีหน้าปากซอย กรณีนี้ศาลมองว่า "ทรัพย์ได้เคลื่อนที่" และหลุดพ้นจากการครอบครองของเจ้าของแล้ว แม้โจรจะยังไม่ได้ใช้เงิน ก็ถือเป็น "ความผิดฐานลักทรัพย์สำเร็จ" ทันที จะอ้างว่าเป็นแค่พยายามลักทรัพย์ไม่ได้ค่ะ

การต่อสู้คดีในศาลอาญาจึงไม่ใช่เพียงการปฏิเสธแบบเหมาเข่งว่าไม่ได้ทำ แต่ทนายความและจำเลยจะต้องพิจารณาอย่างละเอียดด้วยว่า หากมีการกระทำเกิดขึ้นจริง พฤติการณ์นั้นเดินทางไปถึงขั้นไหนของกฎหมายแล้ว เพราะการพิสูจน์ให้ศาลเห็นว่าการกระทำเป็นเพียง "ขั้นตระเตรียม" หรือเต็มที่ก็แค่ "พยายาม" ย่อมส่งผลดีต่อจำเลยในเรื่องของการลดโทษ หรือรอดพ้นจากข้อหาหนักได้อย่างมหาศาล การปรึกษาทนายความที่มีความเชี่ยวชาญเพื่อวิเคราะห์ข้อเท็จจริงในแต่ละคดีอย่างทะลุปรุโปร่งจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดเพื่อปกป้องอิสรภาพของคุณค่ะ

แหล่งอ้างอิงและข้อมูลทางกฎหมาย:

• ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 80: ว่าด้วยการพยายามกระทำความผิด (ผู้ใดลงมือกระทำความผิดแต่กระทำไปไม่ตลอด หรือกระทำไปตลอดแล้วแต่การกระทำนั้นไม่บรรลุผล)

• ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 81: ว่าด้วยการกระทำความผิดที่ไม่สามารถบรรลุผลได้อย่างแน่แท้ (จากปัจจัยทางวัตถุหรือเครื่องมือ)

• ประมวลกฎหมายอาญา: มาตราที่เกี่ยวกับฐานความผิดนั้นๆ ประกอบการพิจารณา (เช่น มาตรา 288 ฆ่าผู้อื่น, มาตรา 334 ลักทรัพย์)